Als je voor de VN werkt ben je onschendbaar. Logisch, want het is lastig om je werk te doen, als je aangeklaagd kunt worden omdat je één leven hebt genomen om velen te redden. Maar wat gebeurt er als de "onschendbaren" grof misbruik maken van hun onschendbaarheid en zich bezig houden met vrouwenhandel?

The Whistleblower vertelt het waargebeurde verhaal van Kathryn (Kathy) Bolkovac, een Amerikaanse politieagente die voor de VN in Bosnië gaat werken. Daar aangekomen ontdekt ze stukje bij beetje de verschrikkingen van de vrouwenhandel, waar veel hooggeplaatste diplomaten en ook haar collega's hun aandeel in hebben. Haar onderzoek doet aardig wat stof opwaaien en er wordt van hogerhand geprobeerd de onderzoeken te sluiten en door middel van ontslag Kathy de mond te snoeren.

Kathy is goede politieagente die verkeerde dingen ontdekt. Het verhaal (en daarmee haar onderzoek) begint klein bij slechts één vrouw die hen naar één bar leidt waar de vrouwen in erbarmelijke omstandigheden leven en werken om hun “schuld” af te betalen. Een leugentje van een locale politieagent zet de zaak op Kathy's kaart als hij vertelt dat de vrouwen naar een opvang gaan, maar daar nooit aangekomen blijken te zijn. Al snel wordt duidelijk dat collega's op vele niveaus betrokken zijn bij de vrouwenhandel en sommigen zelfs zo ver gaan de vrouwen in te voeren in Bosnië. De onschendbaarheid vanuit de VN is toch een fijne uitvinding voor velen.

Rachel Weisz zet een prachtige Kathy neer. Ze is een niet te opvallende verschijning, maar kan juist perfect de kwaliteiten en het realisme afwisselen met een personage dat zowel moedig als bang is. Rachel zet een vrouw neer die weet wat goed is, maar ook weet dat goed niet hetzelfde is als makkelijk. Ze botst niet alleen met de heersende cultuur waarbij er vaak de andere kant op wordt gekeken, maar ook met de bureaucratie die papieren voor veiligheid laat gaan.

Als film is The Whistleblower vooral heftig en intens. Een film waarbij het handheld camerawerk echt iets toevoegt en een donker, grauw gevoel geeft. Voor een verhaal dat het daglicht amper kan verdragen, lijkt dit de perfecte keuze te zijn. Doordat er voor gekozen is (delen van) de film in Oost-Europa op te nemen, voelt het allemaal een stuk rauwer en echter dan een verhaal met een Hollywood-hero.

Het is ook goed dat er voor gekozen is het niet goed af te laten lopen in sommige gevallen. Kathy mag het allemaal overleefd hebben; het meisje Raya (waardoor het netwerk op de kaart komt te staan) dient als “voorbeeld” voor de andere meiden en wordt bruut mishandeld en doodgeschoten. Heftig en intens, maar het komt het verhaal en de boodschap absoluut ten goede. Was het allemaal goed afgelopen, leek het toch een stuk minder ernstig.

Het is ook de dood van Raya in de film die Kathy echt in beweging zet. Er wordt een mail gestuurd naar de hoogste functionarissen waarin ze vertelt wat er aan de gang is. Hier wordt niet te positief op gereageerd, omdat ze allerhande bedrijven en organisaties in diskrediet brengt. Ontslag en meer bedreigingen volgen. Met wat hulp en dubbelspel van Peter Ward (gespeeld door David Strathairn) lukt het Kathy om al haar vroegtijdig gesloten dossiers in handen te krijgen en daarmee ook uit het land te krijgen. De dossiers vinden gehoor bij de BBC. In interviewstijl is dan ook te zien hoe zowel het hoofd van de VN als Kathy commentaar geven op de gebeurtenissen.

In de uitleiding is te lezen dat er tot op heden nooit rechtszaken zijn geweest tegen de schuldigen werkzaam bij (o.a.) de VN, wegens hun diplomatieke onschendbaarheid. Wel wordt door de rechtbank geoordeeld dat Kathy onterecht ontslagen is – doordat ze “iets” heeft ontdekt. Een zeer kleine overwinning waarbij in ieder geval enige aandacht geschonken is aan trafficing, ofschoon het nog altijd op (veel) te grote schaal gebeurd.

Als film kijkt het verhaal van Kathy prettig weg. Hoewel het onderwerp niet prettig is, zorgt het stukje bij beetje ontdekken van meer er voor dat je als kijker ook steeds nieuwsgieriger wordt naar de rest van het verhaal. Rachel Weisz als Kathy is zowel onverschrokken als benaderbaar en haar ruzie en onmacht als een van haar collega's (die ook in het netwerk zit) op komt dagen bij een van de raids is niet alleen begrijpelijk, maar ook moeilijk om te kijken naar de woede en de onmacht van Kathy. Ze wil oprecht helpen, maar wordt aan alle kanten tegengewerkt door lekken in de organisatie, maar ook door de meisjes die niet meer willen getuigen doordat ze bang worden gemaakt. Raya mag dan niets meer gezegd hebben, als voorbeeld voor de anderen is de kogel door het hoofd weinig verassend meer.

Monica Bellucci belichaamt als Laura Levinia bureaucratie als persoonlijkheid. Het is niet moeilijk voor te stellen dat meisjes niet durven getuigen of terug krabbelen als blijkt dat ze niet de juiste papieren hebben (en deze ook niet zullen krijgen) en daardoor ook geen veiligheid geboden kan worden. Evengoed is of lijkt veiligheid lastig te bieden; de handel en handelaars zitten overal en kunnen op die manier de meisjes ergens anders onderbrengen waar het verhaal weer van voor af aan begint.

The Whistleblower is een film die wegkijkt als een spannende detective, maar met een zeer donkere ondertoon. Heftig en intens en bijna onwerkelijk als je bedenkt dat de in beeld gebrachte praktijken op dagelijkse basis grootschalig plaats vinden. Drie stevige bullets plus die ene door Raya's hoofd.

The Whistleblower is vanaf 10 november te zien in verschillende filmhuizen en bioscopen.

Bekijk alle logs van Zyll