Melancholia is een film van tegenstellingen. Zo begint het met het einde, maar wisselt het ook tussen acceptatie en aluminiumhoedjesparanoia. Een film met een hoog Armageddon-gehalte, maar zonder de actie. Wat doe je als het einde nadert en maakt dat eigenlijk nog wel uit?

De film centreert rond de zussen Justine en Claire. Om hen beiden een mooie spotlight te geven, is de film in twee hoofdstukken verdeeld. Als kijker zie je hierdoor des te duidelijker de verschillen, maar ook de manier waarop beide zussen tegen bijvoorbeeld elkaar aankijken wordt zo mooi in beeld gebracht.

De film begint met het deel van Justine dat zich afspeelt op haar trouwdag. Waar bijna iedere film een picture perfect trouwerij laat zien met alle romantische onwaarheden van dien, is het ontnuchterend te zien hoe het hier draait om de familieperikelen en de alledaagsheid die normaal gesproken zoveel mogelijk vermeden wordt. Waar trouwerijen mensen samen zouden brengen, drijft iedereen bij Justine uit elkaar. John, de man van Claire, maakt zich zorgen om het geld dat het hem gekost heeft, om de bazige en verbitterde moeder (die een onvergetelijke speech geeft door luid te vermelden dat ze een hekel heeft aan trouwerijen, zeker als het die van haar naaste familie betreffen) en om het feit dat Justine nog altijd niet gelukkig lijkt.

Dit is niet alleen John opgevallen. Hoewel de rol van Claire niet prominent aanwezig is op de trouwerij is het eigenlijk een aaneenschakeling van kleine ergernissen en blikken die meer zeggen dan miserabele woorden kunnen. Claire lijkt vooral geïrriteerd, terwijl Michael, de kersverse echtgenoot, vooral spijt lijkt te hebben. Dat Justine lijdt aan iets in de richting van depressie hoeft geen moment betwijfelt te worden. Kirsten Dunst, zelf ooit depressief geweest, zet hier een prachtige, doodse vrouw neer. Waar Michael duidelijk probeert te werken aan een oplossing, is dit verloren moeite. Het komt niet aan. Niet alleen het einde van de wereld nadert, het huwelijk was ook geen lang leven beschoren, zo blijkt als Michael 's avonds vertrekt en niet meer terug komt.

Hier wordt het verhaal overgenomen door Claire die Justine in huis neemt en haar er wat bovenop probeert te helpen. Het lijkt een hopeloze situatie. Ondertussen is duidelijk dat de planeet Melancholia de aarde nadert en de aarde op een haar na zal missen. Claire is hier niet van overtuigd en zoekt op internet naar ander “bewijs”; iets dat vooral uit de richting van de obscure websites vol aluminiumhoedjes lijkt te komen. John probeert haar van het tegendeel te overtuigen, maar dat gaat zeker niet van harte.

Wat toch vooral blijft hangen is de uitgesproken bezorgdheid van Claire waar haar zoontje moet opgroeien als Melancholia de aarde wel raakt. Afhankelijk van je nuchterheid, spreekt de blik van Justine boekdelen; Maakt het echt uit als iedereen dood is?

Het is verbijsterend hoeveel (of hoe weinig) er voor nodig is om een dergelijk verhaal neer te zetten. Zeker in het gedeelte van Claire is het verbazend hoe weinig mensen eigenlijk aanwezig zijn (in tegenstelling tot de bruiloft – uiteraard). Dat de aarde zeer binnenkort niet meer bestaat lijkt bijna bijzaak doordat de show gestolen wordt door de allerdaagsheid van de beslommeringen. Geen massahysterie, geen schreeuwende mensen die druk rond rennen, geen Bruce Willis die Melancholia wel even bij zal sturen, maar irritatie om een zeurende, chagrijnige moeder, een man die niet kan omgaan met de familie van zijn vrouw en het kind dat graag een hut wil bouwen met zijn tante.

De keuze voor de acteurs en actrices is in dit opzicht ook formidabel. Kirsten Dunst zet een prachtige depressie neer, de acceptatie en de desinteresse nog voor er eigenlijk definitief iets bekend is. Charlotte Gainsbourg laat behalve een bezorgde moeder ook mooi zien hoe Claire door verschillende connecties verscheurd lijkt te worden tussen haar man en haar zus. Tussen de redelijkheid van John die beweert dat er niets aan de hand is en de acceptatie van Justine die denkt dat er niet veel verloren gaat als de wereld vergaat en de wereld toch al “evil” vindt. Een dubbele uitspraak wanneer je ziet hoe Claire de dood van haar man nog probeert te verdoezelen en het af te doen als een ongeluk.

Door al het drama lijkt Justine juist op te leven. Ze heeft dan ook de wil en energie om op het einde de beloofde hut te bouwen voor Leo, haar en Claire. Midden in het open veld, tussen de houten palen, zitten ze dan toch samen te wachten tot de planeten botsen en ze dood gaan.

De allesoverheersende alledaagsheid komt ook goed naar voren door het handheld camerawerk. Hoewel ik zelf niet altijd direct fan ben van handheld, schommelt dat hier. Het komt soms wat chaotisch over, waar dat niet nodig hoeft te zijn (paarden die op hol slaan en waar zeer vervelend met de camera heen en weer gezwaaid wordt), zorgt het er wel voor dat het allemaal wat intiemer lijkt. Toch was dit niet nodig geweest. Misschien had de ouderwetse manier wel net zo goed gewerkt. Het grote huis van John en Claire nog wat immenser, meer leegheid, meer kaalheid. Het gebrek aan actie had het camerawerk zeker niet tegen hoeven houden.

Het is juist dit gebrek aan actie wat er voor zorgt dat je als kijker zowel getroffen wordt als weg zal kijken wanneer je niet volledig in de film zit. Het is fijn om eens te zien wat er met het Armageddon gedaan kan worden zonder actie, maar stiekem mis je het toch. Zeker in het tweede deel waar Claire wordt gevolgd, is het gebrek aan actie merkbaar. Hoewel Claire veel onrust in haar hoofd heeft (iets dat mooi wordt gewisseld met Justine), is die onrust niet genoeg.

Al met al een prachtige film (alleen al vanwege de landschappen en de omgeving wat prachtige plaatjes oplevert), maar niet ontroerend. Net te rustig, net te alledaags zonder dat je jezelf echt kan identificeren met bijvoorbeeld Claire. Drie roze kogels voor Melancholia, maar wel met een standaard .22.

Melancholia is vanaf 25 augustus in verschillende bioscopen en filmhuizen te zien.

Bekijk alle logs van Zyll